AB coğrafi işaret kılavuzu yayımlandı

AB’de coğrafi işaret sistemine güncel kılavuz

AB coğrafi işaret başvuru kılavuzu, yenilenen Avrupa Birliği mevzuatı doğrultusunda yayımlandı. Kılavuz, sınai mülkiyet haklarının ülkesel koruma prensibine tabi olduğunu hatırlatarak, Türkiye’de tescil edilen coğrafi işaretlerin yalnızca ülke sınırları içinde geçerli olduğunu ve farklı ülkelerde koruma için ilgili mevzuatlara göre başvuru yapılması gerektiğini vurguluyor. Bu kapsamda, AB sistemine başvuru için öncelikle TÜRKPATENT’e başvurulması ve ulusal tescilin gerçekleştirilmesi şartı belirtiliyor.

AB’nin coğrafi işaret sisteminde 2024 ve 2025 yıllarında önemli değişiklikler yapıldığının altı çiziliyor. Güncel çerçeve, gıda ve tarım ürünleriyle şarap ve distile alkollü içkileri kapsayan 2024/1143 sayılı AB Tüzüğü ile el sanatları ve endüstriyel ürünler için korumayı düzenleyen 2023/2411 sayılı AB Tüzüğü üzerinden yürütülüyor.

Gıda tarım ürünleri şarap ve distile içkiler

Gıda ve tarım ürünleri, şaraplar ve distile alkollü içkiler için coğrafi işaret tescilleri 2024/1143 sayılı Tüzük uyarınca 13 Mayıs 2024’ten bu yana uygulanıyor. Bu düzenleme, eski 1151/2012 sayılı Tüzüğün yerini aldı. Kılavuza göre AB’ye başvuru yalnızca üretici grubu tarafından yapılabiliyor. Grubun hukuki şekli önemli olmaksızın, başvurunun ilgili coğrafi sınırdaki üreticileri temsil etmesi gerekiyor.

İstisnai hallerde tek üretici başvuru yapabiliyor; bunun için coğrafi sınırda ürünün tek üreticisi olduğunu kanıtlaması şart. Üretici grubu niteliği taşımayan kurum ve kuruluşlar başvuru sahibi olamıyor; odalar, borsalar, yerel idareler ve kamu kurumları yalnızca teknik ve idari destek verebiliyor.

Başvuru, gerekli belgelerle doğrudan Avrupa Komisyonuna sunuluyor ve AB’nin resmi dillerinden birinde hazırlanması gerekiyor. Komisyon başvuru ücreti talep etmiyor. Başvurular başvuru sahibi tarafından doğrudan yapılabileceği gibi TÜRKPATENT aracılığıyla da iletilebiliyor.

Gerekli belgeler ve veri tabanları

Başvurularda; ulusal tescil belgesi ve çevirisi, üretici grubu temsil niteliğini kanıtlayan belgeler, ürün şartnamesi ve tek belge talep ediliyor. Ürün şartnamesinde ad, tanım, özellikler, üretim yöntemi, izlenebilirlik ve denetim düzeni ile coğrafi sınır ve ürün ilişkisi ayrıntılı biçimde açıklanıyor. Tek belge ise şartnamenin kamuya açık özeti olarak kısa tanım, coğrafi sınır, bağın özeti ve temel üretim ile etiketleme koşullarını içeriyor.

AB nezdinde tescil edilmiş coğrafi işaretler ve incelemesi süren başvurular eAmbrosia veri tabanında, kapsamlı kayıtlar ise GIview üzerinde görüntülenebiliyor. Hâlihazırda AB nezdinde 44 coğrafi işaret tescilli bulunuyor.

El sanatları ve endüstriyel ürünler

El sanatları ve endüstriyel ürünlerde coğrafi işaret sistemi 2023/2411 sayılı Tüzük kapsamında ve AB Fikri Mülkiyet Ofisi (EUIPO) sorumluluğunda yürütülüyor. Uygulama 1 Aralık 2025 tarihinde başladı. EUIPO; başvuruların incelenmesi ve tescili, itiraz ve iptal taleplerinin değerlendirilmesi ile Birlik tescil sicilinin yayımlanmasından sorumlu.

Mevzuata göre “el sanatı ürünleri”, manuel veya dijital araçlar kullanılsa dahi bitmiş üründe manuel katkının önemli olduğu üretimleri; “endüstriyel ürünler” ise standartlaştırılmış ve makinelerin kullanıldığı üretimleri kapsıyor. Doğal taşlar, ahşap işleri, mücevherat, tekstil, dantel, çatal bıçak, cam, porselen ve deri gibi ürünler bu korumadan yararlanabiliyor.

Başvuru şartları ve ücretler

Bu alanda da başvuru üretici grubu tarafından yapılıyor. İstisnai durumlarda tek üreticinin başvurusu, coğrafi sınırda tek üretici olduğunu kanıtlaması koşuluyla mümkün. Başvurular GIportal üzerinden doğrudan EUIPO’ya veya TÜRKPATENT aracılığıyla sunuluyor.

EUIPO nezdindeki işlemler ücretli. AB üyesi olmayan ülkeler için coğrafi işaret başvuru ücreti 1.500 Avro olarak belirtiliyor. Ücret ve ödeme detayları EUIPO’nun ilgili sayfasında yer alıyor.

İnceleme ilan itiraz ve tescil adımları

EUIPO bünyesindeki süreç üç aşamada işliyor. İnceleme altı ay içinde tamamlanıyor; belgelerin eksiksizliği ve tek belge–şartname tutarlılığı kontrol ediliyor. Hata varsa iki ay içinde düzeltme talep ediliyor. İlan ve itiraz aşamasında uygun bulunan başvuru Birlik Sicilinde yayımlanıyor; yayımdan itibaren üç ay içinde AB üyesi devletler veya üçüncü ülkelerde yerleşik ilgili taraflar itiraz ya da görüş sunabiliyor. Geçerli itirazda taraflar en fazla üç aylık istişare sürecine davet ediliyor. Tescil ve karar aşamasında nihai karar veriliyor; tescil, Birlik Sicilinde ve AB Resmi Gazetesi’nde ilan ediliyor.

Başvuru, inceleme ve karar süreçlerinin tamamen elektronik ortamda yürütüldüğü ve tüm AB resmi dillerinde erişime açık olduğu vurgulanıyor. Teknik destek talepleri için başvuru sahipleri TÜRKPATENT ile cidb-ab@turkpatent.gov.tr adresi üzerinden iletişime geçebiliyor.

Kılavuz, AB’de coğrafi işaret korumasına başvuracak üretici gruplarına güncel mevzuatın gerektirdiği şartları, sorumlu kurumları ve dijital başvuru kanallarını tek yerde özetliyor. Böylece, gıda ve tarım ürünlerinden el sanatları ve endüstriyel ürünlere uzanan geniş bir yelpazede başvuru süreçlerinin şeffaf ve erişilebilir şekilde ilerlemesine imkân tanıyor.

Kaynak: TÜRKPATENT