AYM’den rehberlik yasasına kritik iptal

Anayasa Mahkemesi turist rehberliği kararı, 7500 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu ile Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un bazı hükümlerine ilişkin iptal başvurusu üzerine verildi. 10/9/2025 tarihli, E. 2024/125 ve K. 2025/178 sayılı karar, 20.01.2026 tarihli ve 33143 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Mahkeme, turist rehberliği mesleğine kabul şartları, mesleğin icrası, denetim usulleri ve meslek kuruluşlarının yetkilerini değerlendirerek bazı hükümleri iptal etti, bazılarını ise Anayasa’ya uygun buldu.

Karar, 24 Ocak 2026’da kamuoyuna “bilgilendirme” notuyla duyuruldu. Mahkeme, kamu yararı ve ölçülülük ilkelerini esas alarak kanunilik boyutunu ayrı ayrı inceledi.

Anayasa’ya uygun bulunan düzenlemeler

Mahkeme, mesleğe kabulde adli sicil engeline ilişkin kuralı ölçülü buldu. Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlardan mahkûm olanların, affa uğramış olsalar dahi mesleğe kabul edilmemesine yönelik hüküm; “yasaklanmış hakların geri verilmesi” yoluyla cezanın infazından üç yıl sonra iyi hâl şartıyla telafi edilebildiği için süresiz bir hak yoksunluğu olarak değerlendirilmedi.

Yabancı dil sınavını geçemeyenlerin “Türkçe turist rehberi” olarak yalnızca Türkçe hizmet verebilmesi de kamu yararı kapsamında görüldü. İç turizm ihtiyacı ve hizmet kalitesinin korunması gerekçeleriyle dil yeterliğine dayalı farklı statü, eşitlik ilkesine aykırı bulunmadı.

Çince ve diğer Uzak Doğu dillerini bilen adaylar için lisans yerine ön lisans yeterliliği ve genel eğitimden muafiyet tanınması, turizm politikalarındaki acil ihtiyaç ve dil bilen kişi sayısının azlığı nedeniyle “nesnel neden” olarak kabul edildi. Bu kişilerin yalnızca ilgili dilde rehberlik yapacak olmaları dikkate alınarak düzenleme orantılı görüldü.

Eğitim muafiyetleri ve ücret düzeni

Sanat tarihi ve arkeoloji mezunlarının genel eğitim programından muaf tutularak sadece 100 saatlik eğitim ve gezi şartına tabi olmaları, müfredatlarının mesleğin icrasıyla doğrudan ilişkisi nedeniyle yerinde bulundu.

Mesleğin Türkçe icrası için taban ücretin, yabancı dilde icranın en az yüzde 70’i olacak şekilde Bakanlıkça belirlenmesi de makul görüldü. Yabancı dilde rehberliğin ek emek ve birikim gerektirmesi nedeniyle ücret farkı kabul edilirken, taban ücret yetkisi piyasa düzeni ve ücrette adalet ilkeleriyle uyumlu değerlendirildi.

Okul gezileri ve ikincil düzenlemeler

MEB’e bağlı okulların öğretmen refakatinde ve ticari amaç gütmeyen gezilerinde rehber bulundurma zorunluluğunun olmaması, eğitim-öğretim kapsamındaki faaliyetlerin niteliği gereği kamu yararına uygun bulundu.

Sözleşme ve sicil işlemlerinin Birlik tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenmesine ilişkin yetkilendirme ise kanunun genel çerçeveyi çizdiği, teknik ve tali konuların ikincil mevzuata bırakıldığı gerekçesiyle yasama yetkisinin devri sayılmadı.

İptal edilen hükümler

Bakanlık denetiminde meslek kuruluşlarının “her türlü bilgi ve belgeyi verme” yükümlülüğü, tüzel kişilerin ticari sırları, müşteri çevresi ve fikrî haklarına ilişkin yeterli yasal güvencelerin düzenlenmemiş olması nedeniyle iptal edildi. Mahkeme, veri güvenliği ve mülkiyet hakkına (Anayasa m. 35) orantısız müdahale riski bulunduğunu belirtti.

Bu yükümlülüğe dayalı olarak “bilgi vermeme” gerekçesiyle personelin görevden uzaklaştırılmasına imkân tanıyan ibare de, dayanak hükmün iptali nedeniyle geçerliliğini yitirdi ve kaldırıldı. Diğer nedenlerle (suç soruşturması vb.) görevden uzaklaştırma yetkisi ise korundu.

Turist rehberlerinin “disiplin” işlemlerinin Birlik yönetmeliğine bırakılması da iptal edildi. Kanunda disiplin cezaları sayılmış olsa da, soruşturmanın başlamasına ilişkin zamanaşımı gibi asli unsurların kanunla düzenlenmemesi “suç ve cezada kanunilik” ilkesine aykırı bulundu.

Yürürlük tarihi ve kapsam

AYM, hukuk devleti ilkesi çerçevesinde denetim yetkisine ilişkin veri güvenliği güvencelerinin yokluğunu ve disiplin hukukunun temel esaslarının kanunla belirlenmemesini iptal gerekçesi yaptı. İptal hükümleri, Resmî Gazete’de yayımdan dokuz ay sonra, 20.11.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Mahkeme, dil şartı, eğitim muafiyetleri, ücret farklılığı ve okul gezilerine ilişkin istisnaları ise turizm politikaları ve hizmet gerekleri bakımından kamu yararı kapsamında değerlendirerek uygun buldu.

Kaynak: TUREB