Marinalarda sürdürülebilir satın alma mercek altında

Türkiye’de marina işletmelerinde sürdürülebilir satın alma uygulamalarına yönelik kapsamlı bir araştırma, sektörde kararların ağırlıklı olarak maliyet ve ticari fayda odaklı alındığını ortaya koydu. 32 farklı marinada 60 satın alma yetkilisi ile yapılan görüşmeler, çevresel ve sosyal kriterlerin ekonomik kriterlere kıyasla daha geri planda kaldığını gösterdi.

Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi akademisyenleri Onur Erdoğan ve Levent Karadağ tarafından yürütülen ve 2025 yılında yayımlanan çalışma, marina işletmelerinde sürdürülebilir satın alma kriterlerini ilk kez sistematik biçimde ele alarak sektöre kavramsal bir çerçeve sundu. Araştırma, özellikle zincir ve bağımsız marinalar arasındaki yaklaşım farklarına da ışık tuttu.

Ekonomik kriterler öncelikli

Araştırma kapsamında marinalarda operasyonel malzemeler, ofis ürünleri ve temizlik malzemeleri gibi temel ürün grupları incelendi. Bu ürünlerde sürdürülebilir satın alma kriterleri; ekonomik, sosyal ve çevresel başlıklar altında değerlendirildi.

Görüşmeler, marinalarda en fazla önem verilen kriterlerin “fiyat uygunluğu” ve “ürün sağlamlığı” olduğunu gösterdi. Çevresel etki, geri dönüştürülebilirlik ve eko-etiket gibi unsurlar ise çoğu işletmede ikinci sırada yer aldı.

Üst düzey yöneticilerin çevresel ve sosyal sürdürülebilirlik konularında daha yüksek farkındalığa sahip olduğu görülürken, alt düzey satın alma personelinin kısa vadeli maliyet analizlerine odaklandığı belirlendi. Bu durum, aynı işletme içinde bile sürdürülebilirlik önceliklerinin farklılaşabildiğini ortaya koydu.

Zincir marinalar daha kurumsal

Araştırmada 11 zincir ve 21 bağımsız marina yer aldı. Zincir marinaların önemli bir bölümünün ISO 14001 ve ISO 45001 belgelerine sahip olduğu; bağımsız marinalarda ise bu sertifikasyonların oldukça sınırlı kaldığı tespit edildi.

Toplu satın alma avantajı sayesinde zincir marinalar ekonomik sürdürülebilirlik açısından maliyet avantajı sağlarken, bağımsız marinaların daha çok yerel tedarikçilere yöneldiği ve bunun sosyal sürdürülebilirlik açısından bölgesel kalkınmaya katkı sunduğu belirlendi.

En yaygın çevresel ödülün Mavi Bayrak olduğu görülürken, ISO 14001 belgesinin çevresel yönetim açısından daha kapsamlı bir denetim sağladığı vurgulandı.

Tedarik zincirinde iletişim sorunu

Araştırma bulguları, marinaların tedarikçilerle sürdürülebilirlik temelli güçlü bir iş birliği geliştiremediğini de ortaya koydu. Çevreci ürünlerin yüksek maliyeti ve sınırlı arzı, satın alma kararlarını doğrudan etkiliyor.

Bazı marinalar, yenilenebilir enerji ekipmanları gibi çevreci ürünlerde yurt içi üretici veya teknik destek bulmakta zorlandıklarını ifade etti. Ayrıca tedarikçilerin dijital stok takibi ve güncel bilgi paylaşımı konularında yetersiz kaldığı belirtildi.

Çalışmada, dijital tedarik zinciri uygulamalarının hem zaman tasarrufu hem de maliyet kontrolü açısından önemli bir araç olduğu vurgulandı.

Dış paydaşların rolü belirleyici

Araştırma, sürdürülebilir satın alma kararlarında yat sahiplerinin talep düzeyinin belirleyici olduğunu ortaya koydu. Çevreci ürünlere yönelik talebin düşük olması, marinaların bu ürünlere yönelimini sınırlıyor.

Kamu otoritelerinin mevzuat ve denetim süreçleriyle satın alma politikalarını şekillendirdiği; ancak Avrupa Birliği çevre kriterleri doğrultusunda güncellemelerin önem taşıdığı ifade edildi.

Sektörde sürdürülebilir satın alma bilincinin yaygınlaşması için marinalar, tedarikçiler, kamu otoriteleri ve müşterilerin ortak hareket etmesi gerektiği belirtildi.

Araştırma, marina işletmelerinde sürdürülebilir satın alma uygulamalarının henüz istenen düzeyde kurumsallaşmadığını ortaya koyuyor. Ekonomik kriterler baskınlığını korurken, çevresel ve sosyal boyutun güçlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor.

Zincir marinaların sertifikasyon ve kurumsal yapı avantajıyla daha sistematik ilerlediği; bağımsız marinaların ise yerel kalkınma açısından önemli bir rol üstlendiği görülüyor. Çalışma, sürdürülebilir satın alma uygulamalarının tüm paydaşların ortak iradesiyle güçlenebileceğine işaret ediyor.

Kaynak: Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel