Karatepe yazıtları ve Câmiu’t-Tevârîh UNESCO Dünya Belleği listesinde

UNESCO, Türkiye’den Karatepe-Aslantaş Yazıtları ve Türkiye-Özbekistan ortak başvurusu Câmiu’t-Tevârîh’i Dünya Belleği listesine dahil etti. Kayıtlı miras sayısı 12 oldu.

UNESCO’nun Dünya Belleği Programı kapsamında, 221. Yürütme Kurulu Oturumu’nda 74 belgesel miras, Uluslararası Kütük’e kaydedildi. Türkiye’den iki önemli kültürel eser; Karatepe-Aslantaş Yazıtları ve Câmiu’t-Tevârîh, bu listeye girerek uluslararası belgesel miras olarak tescillendi. Böylece Türkiye’nin UNESCO Dünya Belleği Kütüğündeki kayıtlı miras sayısı 12’ye ulaştı.

Karatepe-Aslantaş Yazıtları: Anadolu’nun dil şifresini çözen taşlar

M.Ö. 8. yüzyıla tarihlenen Karatepe-Aslantaş Yazıtları, Adana’nın Kadirli ilçesinde yer alan Karatepe-Aslantaş Milli Parkı içindeki Açık Hava Müzesi’nde sergilenmektedir. “Azatiwada Yazıtı” olarak da bilinen eserler, Fenike ve Luvice yazılmış iki dilli taş metinlerden oluşur.

1946 yılında arkeologlar Halet Çambel ve Helmuth Theodor Bossert tarafından keşfedilen bu yazıtlar, Anadolu hiyerogliflerinin çözülmesinde kritik bir rol oynamış ve “Anadolu’nun Rosetta Taşı” olarak kabul edilmiştir. Yazıtlarda Adanawa Kralı Azatiwada’nın hizmetleri otobiyografik bir üslupla aktarılır.

Câmiu’t-Tevârîh: İlk tarafsız dünya tarihlerinden biri

Türkiye ve Özbekistan’ın ortak başvurusuyla UNESCO listesine giren Câmiu’t-Tevârîh, 13. yüzyılda İlhanlı veziri Reşîdüddîn Fazlullah Hemedânî tarafından yönetilen bir komisyon tarafından kaleme alınmıştır. Eserin eşsizliği, farklı inanç ve kültürlerden gelen bir komitenin —iki Çinli, bir Budist rahip, bir Moğol ve bir Hristiyan papaz— katkısıyla hazırlanmış olmasından kaynaklanmaktadır.

İstanbul Topkapı Sarayı Kütüphanesi’nde muhafaza edilen H.1653 ve H.1654 numaralı nüshalar ile Özbekistan’da bulunan el yazmaları, eserin en eski örnekleri arasındadır.

Dünya tarihinin dört bölümlü aynası

Câmiu’t-Tevârîh dört ana bölümden oluşur:

1. Moğol tarihi ve boylara ait bilgiler,
2. Evrenin ve insanlık tarihinin anlatımı (Âdem’den İslam peygamberlerine kadar),
3. Farklı halkların soy ağaçları (Arap, Yahudi, Çinli, Moğol, Frenk vb.),
4. Kaybolmuş bir coğrafya kitabı (Suwar al-Akalim).

Eserde yer alan İslam Peygamberi Muhammed’e dair on sahnede Bizans sanatı etkisi taşıyan minyatürler de dikkat çeker. Bu sahnelerde ikonografik öğelerin yoğunluğu, eserdeki Hristiyan sanatçı katkısını yansıtmaktadır.

Türkiye’nin belgesel miras liderliği güçleniyor

UNESCO Dünya Belleği Programı, insanlık tarihine yön veren yazılı ve görsel belgelere evrensel koruma sağlamayı amaçlıyor. Türkiye, sunduğu bu iki güçlü dosyayla hem kadim Anadolu kültürünü hem de bilimsel tarihçilik geleneğini dünya sahnesine taşımış oldu.

Kaynak: UNESCO