Ekoturizm-madencilik çatışması

El Vizcaíno Biyosfer Rezervi’nde ekoturizm-madencilik çatışması derinleşiyor. Balina turizmi umut yaratırken, madencilik faaliyetleri sürdürülebilirliği tehdit ediyor.

Ekoturizm-madencilik çatışması, Meksika’nın en büyük korunan alanı olan El Vizcaíno Biyosfer Rezervi’nde her geçen gün derinleşiyor. UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan bölgede, tuz madenciliği faaliyetleri ile balina izleme turizmine dayalı ekoturizm arasında uzun süredir devam eden bir gerilim yaşanıyor.

Araştırmaya göre, ekoturizm, yerel halkın sosyo-ekonomik kalkınmasına katkı sağlamakta yetersiz kalırken, madencilik faaliyetleri çevresel riskleri artırıyor. Soru giderek daha fazla önem kazanıyor: Gerçekte ne korunuyor ve kim karar veriyor?

Tuz madenciliği ile balina turizmi karşı karşıya

El Vizcaíno, 2,45 milyon hektarlık büyüklüğüyle Meksika’nın en geniş korunan alanı. Bölgede hem dünyanın en büyük tuz üretim tesisi faaliyet gösteriyor hem de her yıl binlerce turist, gri balinaları izlemek için Ojo de Liebre Lagünü’nü ziyaret ediyor.

Ancak iki sektör arasındaki çıkar çatışması, yerel toplulukların geleceğini doğrudan etkiliyor. Tuz madenciliği, geniş alanları buharlaştırma havuzlarına çevirerek hem habitat kaybına hem de su kirliliğine yol açıyor. Öte yandan balina turizmi, kısıtlı bir sezona bağlı olduğu için yeterli gelir yaratamıyor.

Yerel halkın ikilemi

1970’lerde kurulan Ejido Benito Juárez topluluğu, başlangıçta tarım faaliyetleriyle ayakta kalmaya çalıştı. Ancak neoliberal ekonomi politikalarının baskısıyla tarımsal üretim sürdürülemez hale geldi. Bu noktada ekoturizm umut oldu.

Topluluk, 1988’de balina turizmi için devlet tarafından verilen işletme hakkıyla Casa Mexicana de la Ballena Gris isimli küçük bir işletme kurdu. Burada rehberlik, restoran ve kamp alanı hizmetleri sunuluyor. Ancak yıllık gelir, kişi başına yalnızca 230 dolar civarında kalıyor.

Buna karşılık, tuz şirketi 2010’dan bu yana ejido üyelerine yıllık kira ödemesi yapıyor. Yine de topluluk içinde bu miktarın adil olup olmadığı tartışma konusu. Bazı üyeler ödemeyi yeterli bulurken, diğerleri şirketin kârına kıyasla oldukça düşük olduğunu düşünüyor.

Yönetimde eşitsizlikler

Araştırma, yerel toplulukların yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda yönetişim engelleriyle de karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor. Kadınların karar alma süreçlerine katılımı sınırlı, devlet kurumları ise çoğunlukla “tepeden inme” yöntemlerle hareket ediyor.

Örneğin, kadınların hazırladığı bir ekoturizm projesi destek alsa da ejido liderleri tarafından engellendi. Bu durum, topluluk içindeki güç ilişkilerinin ekoturizmin gelişimini nasıl sınırlandırdığını gösteriyor.

Ekoturizm tek başına çözüm mü?

Çalışmaya göre, ekoturizm sosyal eşitsizlikleri azaltmakta sınırlı kalıyor. Özellikle çok uluslu şirketlerin etkisi ve devletin yanlış yönlendirilmiş politikaları, yerel halkın ekoturizmden beklediği faydayı engelliyor.

Uzmanlar, ekoturizmin sürdürülebilir kalkınma için umut vaat ettiğini, ancak tek başına yeterli olamayacağını vurguluyor. Gerçek kurumsal reformlar, şeffaf yönetişim ve toplulukların karar alma süreçlerine etkin katılımı olmadan, ekoturizmin katkısı sınırlı kalıyor.

Sonuç: Kim karar verecek?

El Vizcaíno örneği, ekoturizm ve madenciliğin aynı alanda bir arada bulunmasının uzun vadeli sürdürülebilirliği tehlikeye attığını gösteriyor. Çatışmanın merkezindeki soru ise açık: Doğa mı, ekonomi mi korunacak?

Yerel halkın sesi duyulmadıkça, sürdürülebilirlik yalnızca bir söylem olarak kalacak.

Kaynak: Journal of Political Ecology