BM Habitat bölge ofisi için yeşil ışık

Teklif TBMM’ye sunuldu komisyon süreci başladı

BM Habitat Bölge Ofisi kurulmasına ilişkin uluslararası anlaşmanın onaylanmasını öngören kanun teklifi, 21 Ocak 2026 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunuldu. Teklif, 14 Aralık 2024’te İstanbul’da imzalanan “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Programı tarafından temsil edilen Birleşmiş Milletler arasında Doğu Avrupa ve Orta Asya ülkeleri için Türkiye’de BM-Habitat Bölge Ofisi kurulmasına ilişkin Anlaşma”nın uygun bulunmasını amaçlıyor. Mevcut durumda teklif komisyonda; esas komisyon Dışişleri Komisyonu, tali komisyonlar ise Bayındırlık İmar Ulaştırma ve Turizm Komisyonu ile Çevre Komisyonu olarak görünüyor. İlk imza sahibi İstanbul Milletvekili Numan Kurtulmuş.

Genel gerekçede, İstanbul’da açılacak ofis ile Türkiye’nin sürdürülebilir şehircilik, sıfır atık, kentsel dönüşüm, akıllı şehirler ve afet sonrası yeniden yapılanma alanlarında bölgesel ve küresel ölçekte daha etkin rol üstleneceği ifade ediliyor. Teklif, onayın uygun bulunması halinde kanunun yayımı tarihinde yürürlüğe gireceğini; hükümlerinin Cumhurbaşkanı tarafından yürütüleceğini düzenliyor.

Ofisin amacı görev alanı ve program başlıkları

Anlaşmaya göre İstanbul’daki bölge ofisi, Doğu Avrupa ve Orta Asya ülkeleri ile Türkiye’de stratejik rehberlik ve temsil görevini üstlenecek; 2030 Gündemi ve Yeni Kentsel Gündem uygulamalarında ortak programlamayı destekleyecek. Ofisin Türkiye’de devam eden ve planlanan girişimlere ev sahipliği yapması ve koordinasyonu üstlenmesi öngörülüyor.

Belirlenen başlıklar arasında Sıfır Atık girişimi, Küresel Kentsel İzleme Çerçevesinin kentlerde uygulanması, Yeni Kentsel Gündem’in izlenmesi ve ulusal ilerleme raporlarının desteklenmesi, akıllı şehir stratejileri, ulusal kentleşme stratejileri, afete dayanıklı kentsel planlama, çölleşme ile mücadele, afete dirençli şehirler, yerel iklim eylemleri, SKH şehirleri ve Gönüllü Yerel İncelemeler, depremlerden etkilenen bölgelerde kentsel iyileştirme, Türk yerel yönetimleriyle işbirliği ve Dünya Etnospor Konfederasyonu işbirliğiyle gençlik ve etnospor yer alıyor.

Hukuki statü ayrıcalık ve muafiyetler

Ofis, Türkiye’de tüzel kişilik kazanacak; sözleşme yapma, taşınır ve taşınmaz edinme, yasal işlem başlatma yetkilerine sahip olacak. Ofis binaları ve arşivleri dokunulmaz kabul edilecek; mallar, fonlar ve varlıklar arama, el koyma, kamulaştırma ve benzeri müdahalelerden bağışık tutulacak. Resmî iletişimde diplomatik misyonlara tanınan kolaylıklar sağlanacak; sansür uygulanmayacak; gerekli iletişim ve telekomünikasyon ekipmanlarının kullanımı mümkün olacak.

Vergisel çerçevede, ofisin faaliyetlerine ilişkin doğrudan vergilerden ve belirli dolaylı vergilerden muafiyet; resmî kullanım için ithalat ve ihracat işlemlerinde vergi ve gümrük harçlarından muafiyet öngörülüyor. Kamu hizmetlerine erişimde akredite diplomatik misyonlarla eşdeğer kolaylıklar tanınacak. Resmî toplantı, seminer ve eğitimler için geçici mekânların ofis binaları kapsamına dahil edilmesi ve bu faaliyetlere ilişkin çerçeve düzenlemeler de metinde yer alıyor.

Personelin statüsü giriş çıkış kolaylıkları ve uyuşmazlık çözümü

Ofis görevlileri, görevleri kapsamında söz ve eylemlerine ilişkin yargısal bağışıklık, tutuklama ve eşyaya el koymadan muafiyet gibi imtiyazlardan yararlanacak; Birleşmiş Milletler tarafından ödenen maaş ve ücretler için vergi muafiyeti uygulanacak. Ev Sahibi Ülke vatandaşı olmayan görevlilere belirli ithalat istisnaları tanınacak; görev süresi bitiminde şahsi eşyaların vergisiz ihracı mümkün olacak. Ofis Başkanı ve belirli kıdemdeki görevliler, vatandaşlık ve yerleşiklik durumuna bağlı olarak, diplomatik statüye denk ayrıcalıklardan faydalanabilecek.

Giriş-çıkış ve ikamet süreçlerinde hızlı vize ve izin kolaylıkları; kimlik kartı düzenlenmesi; bağımlı aile üyelerinin eğitim haklarına erişimi ve belirli şartlarda çalışma izni verilmesi de düzenlemeler arasında. Uyuşmazlıkların çözümünde taraflar arasında istişare ve müzakere esası; çözülemeyen durumlarda üç hakemden oluşan tahkim mekanizması öngörülüyor. Anlaşma, tarafların yazılı mutabakatıyla değiştirilebilecek; diplomatik kanallardan yapılacak bildirimle altı ay sonra feshedilebilecek.

Teklif, İstanbul merkezli BM Habitat Bölge Ofisi ile sürdürülebilir kentleşme, afetlere hazırlık, iklim odaklı yerel eylemler ve dijitalleşme başlıklarında kurumsal işbirliği zemini oluşturuyor. Komisyon aşamasındaki teklif, onaylanması halinde Türkiye’nin bölgesel ölçekte kent politikaları ve yerel yönetimler alanındaki kapasitesinin uluslararası ağlarla eşgüdüm içinde güçlendirilmesini hedefleyen bir çerçeve sunuyor.

Kaynak: TBMM