Etiyopya kültürel mirasını koruyamıyor

Etiyopya’nın kültürel mirası tehlikede. Arkeoloji bölümleri kapanıyor, mezunlar işsiz kalıyor. Uzmanlar yapısal reform çağrısı yapıyor.

Etiyopya, binlerce yıllık geçmişe dayanan tarihi ve kültürel mirasıyla dünyanın en zengin coğrafyalarından biri. Ancak bu mirası koruyacak olan arkeologlar ve kültürel miras uzmanları bugün sistemin dışında bırakılıyor. Ülkede arkeoloji ve miras yönetimi programları, “verimsiz” olduğu gerekçesiyle kapatılıyor, mezunlar ise işsiz kalıyor.

Mezunlar işsiz, miras sahipsiz

Addis Ababa, Aksum, Mekelle gibi üniversitelerden 700’ü aşkın öğrenci arkeoloji ve miras alanlarında mezun oldu. Ancak çoğu, eğitim aldığı alanda bir kariyer bulamadı. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile birkaç üniversite dışında hiçbir kamu kurumu bu mezunlara istihdam sunmadı.

Mezunlara iş kapısı olması beklenen kurumlar —örneğin Etiyopya Hava Yolları ya da Gümrük İdaresi— kültürel miras farkındalığına sahip değil. Bu da yasa dışı eser kaçakçılığına karşı mücadeleyi zayıflatıyor.

Üniversite programları tehlikede

Etiyopya Eğitim Bakanlığı, son iki yıl boyunca yeterli kayıt alamayan ya da “benzer programlar var” gerekçesiyle bazı üniversite bölümlerini kapatma kararı aldı. Bu kapsamda Tigray bölgesindeki arkeoloji ve miras programları da hedefte. Ancak uzmanlara göre, bölgede yaşanan savaş, göç ve travmalar nedeniyle kayıt düşüklüğü, programın gereksiz olduğu anlamına gelmiyor.

Tigray gibi binlerce yıllık uygarlıklara ev sahipliği yapmış bir bölgede bu bölümlerin kapatılması, kültürel felakete zemin hazırlıyor.

İhtiyaç kapanmak değil, güçlenmek

Aksum Üniversitesi Arkeoloji ve Miras Yönetimi Bölümünün eski başkanı Negasi Awetehey, yıllarca laboratuvar, ekipman ve saha erişimi gibi en temel kaynaklar için mücadele ettiğini belirtiyor. Ona göre sorun, verimsizlik değil; devletin ilgisizliği ve kaynak eksikliği.

Kurumsal yapı eksik

Uzmanlar, Etiyopya’nın bir “Antikalar ve Arkeoloji Genel Müdürlüğü” gibi özel bir kurumsal yapıya ihtiyacı olduğunu vurguluyor. Mısır ve Yunanistan örneklerinde olduğu gibi, bu yapı merkezi ve yerel düzeyde organize olmalı; arkeologlar ve miras uzmanları için kariyer yolları açılmalı.

Yasa var, irade eksik

Mevzuatta bu yapı için temel hazır. 2000 tarihli 209 sayılı kararname, Ulusal Miras ve Araştırma Kurumu’nun (ARCCH) yerel şubeler açabileceğini belirtiyor. Ancak bu hüküm neredeyse hiç uygulanmadı. Oysa her bölge, kendi tarihi özelliklerine göre planlanmış yapılarla korunmalı.

Beyin göçü kaçınılmaz

Üniversiteler sadece diploma vermekle yetinmemeli. Araştırma platformları, mezun takibi ve istihdam planlamasıyla mezunlarına yol göstermeli. Aksi takdirde yaşanacak olan, eğitimli insanların yurtdışına göç etmesi ve kaynakların boşa harcanmasıdır.

Kaynak: Dış Haberler