İsrail’de aşı kaynaklı tip 1 polio salgını bildirildi

İsrail, DSÖ’ye aşı kaynaklı tip 1 polio salgını bildirdi. Çevresel örneklerde virüs saptandı, felç vakası yok. Yayılma riski düşük değerlendirildi.

İsrail, 4 Ağustos 2025 tarihinde Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) aşı kaynaklı tip 1 polio (cVDPV1) salgını bildirdi. Şubat–Temmuz 2025 arasında yedi noktadan alınan çevresel örneklerde dokuz genetik olarak bağlantılı virüs izolatı bulundu. Kudüs ve Orta Bölge’den alınan örneklerde virüs tespit edilmesine rağmen şu ana kadar felç vakası bildirilmedi.

Salgının ayrıntıları

DSÖ, İsrail Ulusal Odak Noktası (NFP) aracılığıyla cVDPV1 salgını ilanını aldı. Şubat–Temmuz 2025 arasında toplanan çevre örneklerinde dokuz izolat bulundu. Genetik analiz, bunların Ekim 2024’ten bu yana tespit edilen Sabin benzeri virüslerle bağlantılı olduğunu gösterdi. 8 Ağustos 2025 itibarıyla virüs yalnızca çevre örneklerinde bulundu.

Daha önceki vaka ve aşılama durumu

Aralık 2024’te Kudüs’te aşılanmamış 17 yaşındaki bir erkekte görülen akut flask felç vakası, Sabin benzeri tip 1 virüse bağlanmıştı. İsrail, Mart 2025’te iki değerli oral polio aşısını (bOPV) bırakırken, rutin program kapsamında dört doz inaktif polio aşısı (IPV) uygulamaya devam ediyor. DSÖ/UNICEF verilerine göre 2024’te üç doz IPV için aşılama oranı %98 olsa da Kudüs’te oran daha düşük kaldı.

Çocuk felci epidemiyolojisi

Çocuk felci, çoğunlukla beş yaş altındaki çocuklarda kalıcı felce veya ölüme yol açabilen oldukça bulaşıcı bir hastalıktır. Virüs çoğunlukla fekal-oral yolla bulaşır. Aşı kaynaklı poliovirüs, OPV’nin bağırsakta çoğalırken mutasyona uğraması sonucu ortaya çıkabilir. Toplumda düşük bağışıklık oranı virüsün uzun süre dolaşmasına neden olur.

Halk sağlığı yanıtı

İsrail Sağlık Bakanlığı, gelişmiş çevresel sürveyans ve AFP taramalarıyla bulaşmayı izlemeye devam ediyor. Daha önce cVDPV2 ve cVDPV3 salgınlarında görev yapan acil durum yanıt ekibi, bu kez cVDPV1 için faaliyet yürütüyor. Düşük aşılama oranına sahip bölgelerde IPV kampanyaları ve kızamık aşılarıyla birlikte yoğunlaştırılmış bağışıklama programları uygulanıyor.

DSÖ’nün risk değerlendirmesi

DSÖ, İsrail’in güçlü bağışıklama ve sürveyans sistemine dikkat çekerek, uluslararası yayılma riskini düşük olarak değerlendirdi. Ancak aşı karşıtı topluluklar ve düşük aşılama oranı olan bölgeler nedeniyle orta düzeyde yayılma riski mevcut. 2024’te Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde 10, Mozambik’te 1 olmak üzere toplam 11 cVDPV1 vakası görülmüştü.

DSÖ’nün tavsiyeleri

DSÖ, tüm ülkelerin poliovirüs bulaşmasını önlemek için yüksek aşılama oranlarını sürdürmesi gerektiğini vurguladı. Polio aşısı, birden fazla doz uygulandığında ömür boyu koruma sağlıyor. Ayrıca poliovirüs bulaşma riski taşıyan bölgelere seyahat eden herkesin tam aşılı olması önerildi.

Uluslararası Sağlık Tüzüğü (2005) kapsamında poliovirüs hâlâ “uluslararası önemi haiz halk sağlığı acil durumu” (PHEIC) olarak sınıflandırılıyor. DSÖ, bu nedenle salgın yaşayan ülkelerin sıkı aşılama ve sınır ötesi önlemleri sürdürmesi gerektiğini bildirdi.

Kaynak: Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü.