Karadeniz’de deniz sağlığı performansı araştırıldı: Türkiye orta seviyede kaldı

Karadeniz ülkelerinin deniz sağlığı performansları analiz edildi. Gürcistan ilk sırada, Türkiye beşinci. Araştırmaya göre deniz sağlığında en etkili bileşen turizm ve rekreasyon.

Karadeniz’e kıyısı olan altı ülkenin deniz sağlığı performanslarını karşılaştıran akademik bir araştırma, bölgedeki çevresel dengenin en çok turizm ve rekreasyon faaliyetlerinden etkilendiğini ortaya koydu.
Karadeniz Araştırmaları Dergisi‘nde yayımlanan çalışmada Türkiye beşinci sırada yer aldı. Gürcistan’ın performansı en yüksek, Ukrayna’nınki ise en düşük olarak belirlendi.

Araştırma, Mersin İl Jandarma Komutanlığı’ndan Dr. Furkan Fahri Altıntaş tarafından yürütüldü. Çalışmada 2021 yılı Okyanus Sağlığı Endeksi (OHI) verileri temel alınarak, ülkelerin deniz ekosistemi sürdürülebilirliği ölçüldü. Analiz, SD tabanlı EDAS yöntemi adı verilen çok kriterli karar verme tekniğiyle gerçekleştirildi.

Gürcistan lider, Türkiye beşinci sırada

Altı ülkenin değerlendirmeye alındığı çalışmada sıralama şöyle oluştu: Gürcistan, Romanya, Bulgaristan, Rusya, Türkiye ve Ukrayna. Türkiye’nin ortalamanın altında kalan performansı, turizm, balıkçılık ve çevre yönetimi göstergelerindeki dengesizliklerle ilişkilendirildi.

Dr. Altıntaş’a göre, Karadeniz’in yarı kapalı yapısı nedeniyle bir ülkenin çevresel uygulamaları bölge genelini doğrudan etkiliyor. Bu durum, Türkiye’nin deniz yönetimi politikalarının yalnızca yerel değil, bölgesel ölçekte de belirleyici olduğunu gösteriyor.

Araştırma, turizm ve rekreasyonun yanı sıra gıda tedariki, balıkçılık fırsatları ve mekân hassaslığı bileşenlerinin deniz sağlığı üzerinde en güçlü etkiye sahip alanlar olduğunu vurguluyor. Buna karşılık karbon kapasitesi, sahilleri koruma ve temiz su gibi göstergelerin ikinci planda kaldığı görülüyor.

Turizm ve rekreasyon ön plana çıktı

Bulgular, deniz sağlığı açısından turizmin sürdürülebilirliğinin kritik önemde olduğunu ortaya koydu. Türkiye özelinde, kıyı bölgelerindeki yoğun yapılaşma, atık yönetimi ve turizm baskısı; deniz ekosisteminin korunmasında zorluk yaratıyor.
Araştırma, özellikle balıkçılık fırsatlarının geliştirilmesi ve kıyı alanlarının korunmasıyla Türkiye’nin performansını yükseltebileceğine dikkat çekiyor.

Uzmanlara göre, Karadeniz’de turizmin çevreyle uyumlu biçimde yönetilmesi; hem ekonomik hem de ekolojik fayda sağlayacak. Turizm yatırımlarının çevresel kriterlerle planlanması, bölge ülkeleri arasında deniz sağlığı açısından farkı azaltabilir.

Karadeniz’de ortak politika ihtiyacı

Araştırma, Karadeniz’in sağlığının ancak ortak çevre politikalarıyla korunabileceği sonucuna varıyor. 1992’de imzalanan Bükreş Sözleşmesi ile başlayan bölgesel işbirliği sürecinin, günümüzde turizm ve sürdürülebilirlik alanlarına da genişletilmesi gerektiği vurgulanıyor.

Dr. Altıntaş’ın çalışması, bilimsel açıdan bölge ülkelerinin çevresel performansını ilk kez çok kriterli bir yöntemle karşılaştırması bakımından önem taşıyor. Ayrıca araştırma, Türkiye’nin deniz stratejilerinde turizm ve çevre dengesini yeniden ele alması gerektiğini hatırlatıyor.

Türkiye için sonuç ve öneriler

Araştırmaya göre Türkiye’nin deniz sağlığı performansını yükseltebilmesi için şu alanlarda ilerleme kaydetmesi gerekiyor:

• Sürdürülebilir turizm politikaları,
• Balıkçılık fırsatlarının korunması,
• Kıyı ekosistemlerinin hassasiyetine göre planlama,
• Deniz ürünlerinde sürdürülebilir üretim.

Karadeniz’in geleceği açısından çevre ve ekonomi dengesinin korunması, bölgedeki tüm ülkelerin ortak hedefi olmalı. Uzmanlara göre, Türkiye bu süreçte hem turizm sektörü hem de çevre yönetimi açısından kilit konumda bulunuyor.

Kaynak: Karadeniz Araştırmaları Dergisi