Küresel kolera salgını çok yüksek risk

DSÖ, kolera salgını için küresel riski çok yüksek olarak niteliyor. 2025’te 32 ülkede 518.328 vaka ve 6.508 ölüm bildirildi. Kolera salgını ayrıntıları raporda.

Küresel kolera salgınına ilişkin Dünya Sağlık Örgütü’nün 29 Ekim 2025 tarihli Dış Durum Raporu 31, eylül ayında bildirilen yeni vakalarda aylık bazda düşüşe işaret ederken küresel risk seviyesini çok yüksek olarak koruyor. DSÖ verilerine göre eylülde dört bölgedeki 21 ülkeden toplam 45.787 kolera ve akut sulu ishal vakası bildirildi; bu sayı ağustosa göre yüzde 27 azaldı. Aynı dönemde 601 ölüm kaydedildi ve bu rakam bir önceki aya göre yüzde 37 geriledi.

Ocak ayından 28 Eylül 2025’e kadar beş DSÖ bölgesinde 32 ülkeden toplam 518.328 vaka ve 6.508 ölüm bildirildi. En yüksek vaka sayıları Doğu Akdeniz Bölgesi’nde görüldü; Afrika, Güneydoğu Asya, Amerika ve Batı Pasifik bölgeleri bunu izledi. Avrupa Bölgesi’nden vaka bildirilmedi. DSÖ, sürveyans farkları, eksik bildirim ve gecikmeler nedeniyle verilerin dikkatle yorumlanması gerektiğini vurguluyor.

Bölgesel görünüm

Eylül 2025’te Doğu Akdeniz Bölgesi’nde 33.216 yeni vaka bildirildi. Vakaların çoğu Afganistan, Yemen ve Sudan’dan geldi; 326 ölüm kaydedildi. Afrika Bölgesi aynı ayda 13 ülkede 11.672 yeni vaka ve 273 ölüm bildirdi. Güneydoğu Asya Bölgesi’nde Nepal, Myanmar ve Bangladeş’ten toplam 772 yeni vaka bildirildi ve ölüm raporlanmadı. Amerika Bölgesi’nde Haiti’den 127 yeni vaka ve 2 ölüm bildirildi. Batı Pasifik Bölgesi’nde eylül ayında yeni vaka ya da ölüm kaydedilmedi; yıl içinde Filipinler’den 1.268 vaka ve 13 ölüm rapor edildi.

Yılın ilk dokuz ayında Afrika Bölgesi 199.724 vaka ve 4.460 ölüm bildirdi. Doğu Akdeniz Bölgesi’nde 306.762 vaka ve 1.952 ölüm kayda geçti. Güneydoğu Asya Bölgesi’nde 5.343 vaka, Amerika Bölgesi’nde 5.231 vaka ve 78 ölüm, Batı Pasifik Bölgesi’nde 1.268 vaka ve 13 ölüm açıklandı.

Seçilmiş ülke örnekleri

Angola eylülde 1.356 yeni vaka ve 28 ölüm bildirdi; bu artış ulaşılması güç bölgelerdeki bulaşmanın hızlanmasıyla ilişkilendirildi. Ocak eylül döneminde toplam 29.347 vaka ve 809 ölüm kaydedildi. Çad’da ilk şüpheli vakanın 13 Temmuz’da bildirilmesinden bu yana 2.506 vaka ve 143 ölüm saptandı; eylülde 1.073 yeni vaka ve 51 ölüm açıklandı. Kongo Cumhuriyeti eylülde 78 vaka ve 4 ölüm bildirdi; haziran sonundan itibaren toplam 793 vaka ve 66 ölüm kayıtlara geçti. Kongo Demokratik Cumhuriyeti eylülde 5.005 yeni vaka ve 146 ölüm bildirdi; yılbaşından eylüle 56.696 vaka ve 1.713 ölümle son 25 yılın en yüksek yıllık toplamına ulaşıldı. Güney Sudan eylülde 2.036 yeni vaka ve 22 ölüm bildirdi; ocak eylül toplamı 77.388 vaka ve 1.249 ölüme yükseldi. Sudan eylülde 6.772 yeni vaka ve 293 ölüm açıkladı; yıl içi toplam 69.723 vaka ve 1.653 ölüm kaydedildi.

Aşılama ve stok durumu

Eylülde üretilen yedi milyondan fazla dozla Oral Kolera Aşısı üretimi yüksek hızda sürdü. Ortalama stok 5,2 milyon doza çıktı ve raporlama döneminin iki haftasında beş milyon acil durum eşiği aşıldı. Yılın ilk dokuz ayında çok sayıda ülke tek turlu kampanyalar için toplam 65 milyon doz talep etti; 49 milyon dozluk 45 talep onaylandı. 2025’te 18 ülkede 57 reaktif aşılama kampanyası uygulandı ve arz kısıtları nedeniyle sadece tek doz stratejisi benimsendi.

Operasyonel yanıt

DSÖ, GOARN ve Bekleme Ortaklarıyla müdahale koordinasyonunu sürdürüyor. Ocak eylül döneminde 17 görevlendirme desteklendi; Angola, Güney Sudan ve Myanmar’a teknik destek verildi. Sürveyansın güçlendirilmesi için analitik panolar yaygınlaştırılıyor, sınır ötesi bilgi paylaşımı ve göstergelerin uyumlaştırılması yürütülüyor. Laboratuvar kapasitesini artırmaya yönelik eğitimler ve malzeme tedariği destekleniyor. Vaka yönetimi iş yardımcılarının Portekizce çevirileri tamamlandı ve kullanımına sunuldu. Risk iletişimi ve toplum katılımında düzenli koordinasyon toplantıları sürdürülüyor.

Temel zorluklar

Salgın kontrolünü güçleştiren başlıca etmenler arasında doğal afetler ve iklim olayları, yetersiz WASH altyapısı, sınırlı aşı stokları, çatışma ve güvensizlik kaynaklı erişim sorunları, sürveyans açıkları ve gecikmeler, sınır ötesi bulaşma riski, koordinasyon yetersizlikleri, personel eksikliği ve finansman boşlukları bulunuyor. DSÖ, UNICEF ve IFRC ortaklığında senaryo planlaması, malzeme tedariki ve ülke düzeyinde planlamanın iyileştirilmesine odaklanılıyor.

Eylülde bildirilen vakalarda düşüş görülse de yılın ilk dokuz ayındaki toplam yük, küresel riskin çok yüksek seviyede kaldığını gösteriyor. DSÖ, verilerin eksik bildirim ve gecikmeler nedeniyle ihtiyatla değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor ve hazırlık, önleme ve yanıt kapasitesinin çok sektörlü biçimde sürdürülmesini vurguluyor.

Kaynak: Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü