Marcus Aurelius heykeli iade ediliyor

Amerika Birleşik Devletleri’nin Cleveland Sanat Müzesi koleksiyonunda bulunan Marcus Aurelius heykeli, uzun süren bilimsel ve hukuki çalışmalar sonucunda Türkiye’ye iade ediliyor. Boubon Antik Kenti’nden kaçırılan eser, 2025 yılı içinde doğduğu topraklara geri dönecek.

Boubon Antik Kenti’nden kaçırılan Marcus Aurelius heykeli Türkiye’ye dönüyor

Türkiye’den yasa dışı yollarla çıkarılan tarihi eserlerin iadesi konusunda önemli bir başarı daha elde edildi. ABD’nin Cleveland Sanat Müzesi koleksiyonunda bulunan ve Roma İmparatoru Marcus Aurelius’u bir filozof olarak tasvir eden bronz heykel, Türkiye’ye iade edilmek üzere sürecin son aşamasına geldi.

Burdur’daki Boubon Antik Kenti’ne ait olduğu tespit edilen eser, 1960’lı yıllarda yapılan kaçak kazılarla yurt dışına çıkarılmış, yıllar içinde farklı koleksiyonların eline geçmiş ve sonunda Cleveland Sanat Müzesi’ne ulaşmıştı. Milattan sonra 2. ve 3. yüzyıllara tarihlenen heykel, antik Roma’nın en nadide bronz eserlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Türkiye, yıllardır peşinde olduğu bu eserle ilgili bilimsel ve hukuki mücadeleyi kazandı. 2021 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı, ABD New York Manhattan Bölge Savcılığı ve Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi (HSI) iş birliğiyle başlatılan soruşturma, heykele resmen el konulmasıyla sonuçlandı.

Kaçırıldı, el değiştirdi, sonunda Türkiye’ye dönüyor

Boubon Antik Kenti’nden çıkarılan Marcus Aurelius heykeli, Türkiye’nin 65 yıldan fazla süredir geri almak için uğraştığı eserler arasında yer alıyordu.

1960’lı yıllarda kaçak kazılar sonucu yurtdışına kaçırılan eserler arasında bulunan heykel, önce özel koleksiyonerlere satıldı, ardından ABD’nin Ohio eyaletindeki Cleveland Sanat Müzesi koleksiyonuna dahil edildi. Türkiye, Boubon Antik Kenti’nden kaçırılan diğer eserleri Prof. Dr. Jale İnan öncülüğündeki çalışmalarla gündeme getirmiş, ancak Marcus Aurelius heykelinin iadesi bugüne kadar mümkün olmamıştı.

2021 yılında başlayan uluslararası iş birliği sayesinde, Lucius Verus, Septimius Severus ve İmparator Caracalla’ya ait heykeller de dahil olmak üzere birçok Boubon kökenli eser Türkiye’ye iade edildi. Marcus Aurelius heykeli de bu süreçte bilimsel kanıtlar ve hukuki delillerle anavatanına dönmeye hazırlanıyor.

Bilimsel deliller iade sürecini hızlandırdı

Marcus Aurelius heykelinin Boubon Antik Kenti’ne ait olduğunu kanıtlamak amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından titiz bir araştırma yürütüldü.

Arşiv belgeleri, akademik çalışmalar ve Boubon Antik Kenti’ndeki kazılar, eserin Sebasteion olarak bilinen kült yapısından kaçırıldığını doğruladı. Ayrıca, 1960’lı yıllarda bölgede yapılan kaçak kazılara tanıklık eden kişilerin ifadeleri, bilimsel delilleri destekledi.

Bu kanıtlar üzerine Manhattan Bölge Savcılığı ve Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi (HSI), Türkiye’nin iade talebini haklı bularak Cleveland Sanat Müzesi koleksiyonundaki heykele el konulmasına karar verdi.

Cleveland Sanat Müzesi, Ekim 2023’te mahkemeye başvurarak heykelin kökenine dair kesin kanıtların bulunmadığını öne sürdü. Ancak Türkiye’nin sunduğu bilimsel ve hukuki deliller, müzenin bu itirazlarını geçersiz kıldı.

Eserin Türkiye’ye dönüşünü kesinleştiren bilimsel analizler

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Cleveland Sanat Müzesi’nin talebi üzerine bilimsel analiz çalışmalarına da izin verdi.

• Mayıs 2024’te heykelin silikon ayak kalıbı alınarak Boubon Antik Kenti’ndeki bronz heykel kaideleriyle birebir uyumlu olduğu tespit edildi.
• Bakanlık uzman konservatörleri ve Almanya’daki Curt Engelhorn Arkeometri Merkezi laboratuvarlarında yapılan analizler, kurşun izotopları, taş ve toprak bileşenleriyle heykelin Boubon’da uzun yıllar gömülü kaldığını kesin olarak kanıtladı.
• Prof. Dr. Ernst Pernicka liderliğindeki arkeometri uzmanları, Boubon Antik Kenti ile Burdur Müzesi’ndeki Boubon kökenli Valerianus heykelini karşılaştırarak aynı döneme ait olduklarını doğruladı.

Bu bilimsel verilerin ardından Cleveland Sanat Müzesi, Marcus Aurelius heykelinin Türkiye’ye iadesini kabul etti ve karar Manhattan Bölge Savcılığı tarafından Türkiye’ye resmen bildirildi.

Türkiye kültürel miras mücadelesinde önemli bir zafer kazandı

Marcus Aurelius heykelinin Türkiye’ye dönüşü, yurt dışına kaçırılan kültürel varlıkların iadesi konusunda önemli bir diplomatik, hukuki ve bilimsel başarı olarak tarihe geçti.

Kültür ve Turizm Bakanlığı, kültürel mirasın korunması ve yasa dışı yollarla kaçırılan eserlerin Türkiye’ye iadesi konusunda yürüttüğü uzun soluklu çalışmaların bu süreçte büyük bir rol oynadığını vurguladı.

Bu süreç, Türkiye’nin uluslararası alanda kültürel miras koruma mücadelesindeki kararlılığını bir kez daha ortaya koyarken, eser kaçakçılığına karşı yürütülen küresel iş birliklerinin önemini de gözler önüne serdi.

Boubon Antik Kenti’ne ait olan Marcus Aurelius heykelinin 2025 yılı içinde Türkiye’ye getirilmesi planlanıyor.

Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı