Nerdüş Barajı kültürel mirası tehdit ediyor

Baraj projesi Meclis gündeminde

DEM Parti Şırnak Milletvekili Nevroz Uysal Aslan, Şırnak’ın Cizre ilçesinde planlanan Nerdüş HES ve Sulama Barajı Projesi hakkında yazılı soru önergesi verdi. Aslan, projenin hem kültürel mirasa hem de yaşam alanlarına geri dönülmez zararlar verebileceğini belirtti.

Milletvekili, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un yanıtlaması istemiyle sunduğu önergesinde, projenin yürütülüş biçiminin “hukukun parçalı işletildiği, güvenlik gerekçeleriyle köylerin sessizce tasfiye edildiği” bir sürece dönüştüğünü ifade etti.

Arkeolojik sit alanlarında çelişkili kararlar

Uysal Aslan, Mardin Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun aynı proje alanı hakkında kısa aralıklarla birbirine zıt iki karar verdiğini hatırlattı. 2023 tarihli raporlarda “2863 sayılı Kanun kapsamında sakınca yoktur” denilirken, 24 Haziran 2024 tarihli ve 865 sayılı Kurul kararıyla Çağlayan Kalesi ve Yerleşimi’nin 1. derece arkeolojik sit alanı olarak tescillendiğini belirtti.

Ancak bu tescil kararına rağmen, sit sınırlarının baraj gövdesiyle çakışıp çakışmadığına ilişkin teknik bir raporun ÇED dosyasına dahil edilmediğini ve danışma kurulunun toplanmadığını vurguladı.

“Koruma değil, görmezden gelme pratiği”

Aslan, 2 Temmuz 2025’te Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nda düzenlenen İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu toplantısına katıldıklarını, burada hukuka aykırılıkların açıkça dile getirildiğini ancak itirazların dikkate alınmadığını belirtti.

Milletvekili, “ÇED süreci itirazlar değerlendirilmeden tamamlanmış, Mardin Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 7 Ekim 2025 tarihli görüşüne dayanılarak projeye sakınca yoktur denilmiştir” ifadelerini kullandı.

Kurul yazısında, proje alanında bir adet 1. derece arkeolojik sit, bir adet 1. grup yapı, sulama sahasında beş adet 1. derece ve bir adet 2. derece sit alanı bulunduğunun açıkça belirtildiğini hatırlatan Aslan, buna rağmen “ÇED sürecinin tamamlanmasında sakınca yoktur” denilmesini koruma hukukuna aykırı olarak değerlendirdi.

Köyler güvenlik gerekçesiyle boşaltılmış

Milletvekili, bölgedeki Hisar ve Çağlayan köylerinin yıllardır güvenlik gerekçesiyle yerleşime kapalı tutulduğunu ve bu alanların 49 yıllığına Milli Savunma Bakanlığı’na atış ve tatbikat sahası olarak tahsis edildiğini belirtti.

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2009 tarihli yazısıyla 57 milyon metrekarelik orman vasıflı alanın tahsis edildiğini ifade eden Aslan, bu durumun “baraj, askeri alan ve sit alanlarının iç içe geçtiği çoklu bir ihlal alanı” oluşturduğunu söyledi.

“Kültürel miras yok sayılıyor”

Uysal Aslan, “Bir yanda arkeolojik sit alanları, diğer yanda askeri tatbikat bölgeleri ve baraj projeleri… Bu tablo, yurttaşın değil, rant ve güvenlik eksenli politikaların önceliklendirildiği bir yönetim anlayışını gösteriyor,” dedi.

Milletvekili, Mardin Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun çelişkili kararlarının gerekçesini, bilim komisyonunun kimlerden oluştuğunu ve raporun neden kamuoyuyla paylaşılmadığını sordu. Ayrıca, proje başlamadan önce zorunlu arkeolojik kurtarma kazılarının planlanıp planlanmadığının açıklanmasını istedi.

19 Aralık 2025 tarihinde Meclis’e sunulan önerge, 15 günlük cevap süresi içinde Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yanıtını bekliyor.

Uysal Aslan’ın önergesi, Şırnak’taki kültürel mirasın korunması, arkeolojik sit alanlarının baraj projelerine feda edilmemesi ve “önce koruma, sonra kalkınma” anlayışının yeniden tesis edilmesi çağrısı olarak değerlendiriliyor.

Kaynak: TBMM