Türkiye paranormal turizmle yeni bir pazar kurabilir

Türkiye, cinli köylerden perili köşklere uzanan 24 destinasyonla paranormal turizmde büyük potansiyel taşıyor. İstanbul öne çıkarken kırsal alanlar planlamaya uygun.

Türkiye, yüzyıllardır anlatılagelen efsaneleri, korku hikâyeleri ve doğaüstü inanışlarıyla yalnızca kültürel değil aynı zamanda turistik açıdan da büyük bir potansiyel taşıyor. Bu potansiyelin adı son yıllarda literatürde sıkça yer bulan yeni bir kavramla öne çıkıyor: paranormal turizm. Özellikle İngiltere ve ABD gibi ülkelerde “ghost tour” adıyla organize edilen, rehberli turlarla desteklenen ve ekonomik katkı sağlayan bu turizm türü, Türkiye için de ciddi bir fırsat sunuyor.

Dr. Emine Şimşek Evren tarafından kaleme alınan ve Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi’nde yayımlanan akademik çalışmada Türkiye’nin paranormal turizm potansiyeli ilk kez sistematik biçimde değerlendirildi. Yapılan doküman incelemesiyle Türkiye genelinde 24 farklı destinasyon tespit edildi. Bu alanların büyük kısmı terk edilmiş köyler, tarihi yapılar, türbeler veya mezarlıklar gibi zaten kültürel değeri olan ve halk arasında efsanelere konu olmuş bölgelerden oluşuyor.

İstanbul öne çıkıyor: Paket turlar için fırsat sunuyor

Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu İstanbul’un bu alanda ciddi bir potansiyel taşıması. Yalnızca İstanbul’da dokuz farklı paranormal destinasyon yer alıyor. Yedikule Zindanları, Alman Askeri Evi, Yusuf Ziya Paşa Köşkü, Rum Yetimhanesi, Cevahir Bedesteni ve Molla Zeyrek Camii gibi alanlar, hem mimari hem de anlatılar açısından paranormal turizme uygun. İstanbul’un bu yoğunluğu, şehir içinde paket turlar düzenlenmesini kolaylaştırıyor.

Marmara Bölgesi lider, Anadolu çeşitliliği barındırıyor

Marmara Bölgesi genelinde 14 paranormal destinasyon belirlenmiş durumda. İstanbul’un yanı sıra Bursa, Sakarya, Balıkesir, Çanakkale, Kırklareli gibi iller öne çıkıyor. Öte yandan Erzurum (Manyetik Yol), Mardin (Gırnavaz Höyüğü), Elazığ (Harput Antik Kenti), Malatya (Kızık Köyü), İzmir (Lübbey Köyü) ve Muğla (Kıbledere Köyü) gibi şehirlerde de hem dini hem de halk anlatılarına dayalı paranormal hikâyeler söz konusu.

Paranormal hikâye türleri: Cin, ruh, yaratık ve gizemli olaylar

Tespit edilen 24 destinasyonun 11’inde gizemli olaylar, 7’sinde cin anlatıları, 5’inde ruh/peri hikâyeleri ve 1’inde yaratık efsanesi bulunuyor. Gizemli olaylar arasında Issız Cuma Mezarlığı’nda birleşen mezarlar, Erzurum’daki araçların yokuş yukarı gitmesine neden olan Manyetik Yol gibi doğaüstü özellikler dikkat çekiyor. Cin temalı köyler arasında Sakarya’daki Azem Köyü, İzmir Lübbey Köyü ve Mardin Gırnavaz Höyüğü öne çıkıyor.

Yerel halk tepkili: Plansız ziyaretler risk oluşturuyor

Araştırma, özellikle YouTube ve sosyal medyada paranormal temalı içeriklerin etkisiyle bazı bölgelere kontrolsüz ziyaretlerin arttığını ortaya koyuyor. Bursa İnegöl’deki Sulhiye ve Mezit mahallelerinde Dabbe Zehr-i Cin filminin ardından artan ziyaretçi yoğunluğu yerel halkı rahatsız etmiş durumda. İzinsiz ziyaretler, inançlara saygısızlık, gürültü ve görüntü kirliliği gibi sorunlar yaratıyor.

Paranormal turizmde planlama şart

Türkiye’de paranormal turizmin gelişmesi için öncelikle planlama, altyapı yatırımları ve rehberli tur sistemlerinin kurulması gerekiyor. Terk edilmiş köyler gibi hâlihazırda yerleşimin bulunmadığı alanlar bu planlama için öncelikli olabilir. Ayrıca, dini hassasiyet içeren mekanlarda inançlara saygı temelinde bir yaklaşımın benimsenmesi önem taşıyor.

Kültürel miras korunarak değerlendirilmeli

Paranormal turizm, yalnızca heyecan arayan ziyaretçilere hizmet etmenin ötesinde; terk edilmiş, unutulmuş ya da risk altındaki kültürel alanların yeniden değerlendirilmesi ve korunmasına katkı sunabilir. İstanbul’daki Rum Yetimhanesi, Cemil Molla Köşkü ya da Yusuf Ziya Paşa Köşkü gibi yapıların yeniden turizmde kullanılabilir hale getirilmesi restorasyon ve tanıtım açısından da fırsat sunuyor.

Ekonomik katkı potansiyeli: Yeni bir niş pazar doğabilir

ABD’de 300 milyon dolarlık bir pazar haline gelen paranormal turizm, Türkiye’de de seyahat acenteleri ve yerel yönetimlerin iş birliğiyle gelişebilir. İngiltere, İskoçya, ABD gibi ülkelerde başarıyla yürütülen hayalet turları model alınarak Türkiye’de kültürel ve dini hassasiyetlere uygun bir model oluşturulabilir.

Türkiye’nin paranormal turizmi, yeni nesil turizm anlayışına katkı sunabilir

Türkiye’nin kültürel çeşitliliği, dini ve mitolojik anlatıları, efsaneleri ve terk edilmiş mekanları, paranormal turizm için güçlü bir zemin sunuyor. Bu zemin doğru bir stratejiyle değerlendirilirse, hem iç turizmde çeşitlenme hem de uluslararası turizmde yeni bir niş pazar yaratılması mümkün olabilir.

Turizm sektörünün paydaşları, paranormal turizmi kültürel mirasla entegre bir şekilde değerlendirerek yerel halkı da sürece dahil etmeli. Böylelikle hem ekonomik fayda sağlanabilir hem de kültürel miras korunarak yeni nesillere aktarılabilir.

Kaynak: Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi