IATA, yakıt tedarik kesintilerinin slot kullanımına etkisi için JNUS ve 80/20 kullanım esnekliği rehberi yayımladı. 7 Mayıs 2026 tarihli metin, havayolları, slot koordinatörleri ve hükümetler için öneriler içeriyor.

Rehber, askeri hareketlilik ve tedarik zinciri aksaklıklarının yakıt temini ile uçuş planlamasını etkilediğini belirtiyor. Metinde hava sahası kapanmaları ve kısıtlamaları, zorunlu rota değişiklikleri, alternatif meydanların azalması ve tarife bozulmaları, gerekli yakıtın alınmasını etkileyen başlıklar arasında sayıldı.

IATA, yakıt kesintisi riskinin özellikle bazı pazarlarda arttığını, bu riskin ülkeden ülkeye değiştiğini kaydetti. Bazı hükümetlerin, tüketiciye ön bildirim şartıyla havayollarının belirli sayıda uçuşu geri çekmesine izin verecek adımları değerlendirdiği de metinde yer aldı.

Slot esnekliği

Rehbere göre JNUS, uçuşun havayolunun kontrolü dışındaki öngörülemeyen ve kaçınılamayan nedenlerle yapılamadığı hallerde uygulanıyor. IATA bu başlık altında savaş kaynaklı aksaklıkları, hava sahası kısıtlamalarını ve havalimanı operasyonlarında ciddi bozulmayı örnek gösterdi.

Metin, havalimanında yakıt ikmali kabiliyeti veya yakıt tahsisinin zamanında ve yeterli alımı engellemesi halinde bunun ciddi operasyon bozulması sayılabileceğini belirtiyor. Bu durumla bağlantılı rota uzaması, alternatif meydan kullanımı veya uçak rotasyonu etkileri de JNUS uygulaması içinde ele alındı.

IATA, havayollarının JNUS için resmi bildirimler, tedarikçi veya havalimanı yakıt tahsis kayıtları, ulusal yakıt güvenliği önlemleri ve operasyon kanıtı sunmaya hazır olmasını önerdi. Koordinatörlerin yalnızca iptalin ilk nedenine değil, ağ geneline yayılan etkilere de bakması gerektiği belirtildi.

Türkiye örneği

Slot kullanım esnekliği bölümünde Türkiye doğrudan örnek verildi. IATA rehberinde, Türkiye’de krizden etkilenen bazı uçuşlar için kullanım oranının 50/50 seviyesine düşürüldüğü yazıldı.

Metin, Birleşik Krallık için de bir örnek verdi. Buna göre hükümetin, belirli bir havalimanında havayolunun portföyünün toplam yüzde 10’unu geri vermesini ve geri verilen slotların 80/20 kullanım testi bakımından işletilmiş sayılmasını önerdiği belirtildi.

IATA, böyle bir esneklik tanındığında etkilenen rotanın diğer ucundaki koordinatörlerin de esneklik sağlaması gerektiğini bildirdi. Kurum, yakıt arzına ve yolcuya ön bildirim süresine katkı için hükümetlerin bu tür adımları hızla değerlendirmesini istedi.